Pracownicze Plany Kapitałowe

I. Czym właściwie są Pracownicze Plany Kapitałowe?

Wprowadzenie Pracowniczych Planów Kapitałowych budzi wiele emocji i skrajnych opinii. Aby przybliżyć tematykę wprowadzanej reformy emerytalnej należy wyjaśnić czym ona właściwie jest, co oznacza dla naszego społeczeństwa, gdzie będą inwestowane zgromadzone środki pieniężne oraz kiedy zostanie w pełni wprowadzona w Polsce. Pracownicze Plany Kapitałowe w skrócie nazywane „PPK”, to rządowy program, którego wprowadzenie było możliwe na gruncie ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2215), która z pewnymi wyjątkami weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. PPK to powszechny, dobrowolny i prywatny program oszczędnościowy, którego celem jest zabezpieczenie polskich emerytur. Powszechność w tym przypadku oznacza, że zapis do programu dokonywany jest domyślnie bez podejmowania dodatkowych działań przez przyszłego emeryta. Dowolność natomiast odnosi się do wolnego wyboru – uczestnik może w każdej chwili zrezygnować z uczestnictwa w programie. Wspomniana prywatność została wprost zdefiniowana w ustawie o pracowniczych planach kapitałowych, zgodnie z którą, środki zgromadzone w ramach PPK, są prywatne (art. 3 ust. 2 ustawy).

Jak czytamy z wyjaśnień strony rządowej to negatywne tendencje demograficzne sprawiły, że polski system emerytalny nie jest w stanie w właściwym stopniu zabezpieczyć obecnego systemu emerytalnego. Dodatkowe zagrożenia wynikają z niskiego zaangażowania naszego społeczeństwa w odkładanie środków pieniężnych na przyszłą emeryturę. Na kanwie powyższych, jakże niepokojących impulsów powstał pomysł na stworzenie Pracowniczych Planów Kapitałowych, które są współfinansowane przez Państwo. Tytułem wstępu do dalszych rozważań nad tematyką PPK należy podkreślić, że program ten powstał zarówno przy współpracy rządu, Polskiego Funduszu Rozwoju, organizacji pracodawców oraz związków zawodowych. Środki pieniężne zgromadzone w ramach PPK zainwestowane zostaną w instytucje wskazane w ustawie. Należą do nich Zakłady Ubezpieczeń, Powszechne Towarzystwa Emerytalne, Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych oraz Pracownicze Towarzystwa Emerytalne.

 

II. Zacznijmy od samego początku…

Rządowy projekt ustawy o pracowniczych planach kapitałowych ma swój początek w lutym 2018 r. Następnie trwają kolejne prace rządowe i dnia 4 września 2018 r., do Sejmu wpływa trzeci projekt, który dla wtajemniczonych oznacza druk nr 2811 – inicjujący początek reformy emerytalnej w 2018 r. Następnie między 13 września 2018 r. a 4 października 2018 r., mają miejsce trzy czytania i sprawozdanie komisji. Ustawa przekazana w dniu 29 października 2018 r. do podpisu Prezydenta RP, zostaje oficjalnie podpisana z datą 19 listopada 2018 r. Jak dowiadujemy się z rządowych relacji - projekt dotyczył realizacji założeń przedstawionych w ramach Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju w zakresie utworzenia dobrowolnych Pracowniczych Planów Kapitałowych, polegających na stworzeniu ram prawnych funkcjonowania powszechnego i dobrowolnego systemu oszczędzania z przeznaczeniem na zabezpieczenie potrzeb finansowych po osiągnięciu wieku emerytalnego lub nabyciu uprawnień emerytalnych. Mając na uwadze wyżej wskazane ramy czasowe, należy zgodzić się z stanowiskiem, że wprowadzenie instrumentu prawnego w postaci ustawy o PPK, nastąpiło w błyskawicznym tempie. Nie oznacza to jednak, że prace nad ustawą trwały jedynie od początku września ubiegłego roku. Na tym etapie trudno jest dokonywać jakichkolwiek ocen. Nie jest też celem niniejszego opracowania ich podnoszenie czy polemika, do której z pewnością powrócimy po pewnym czasie funkcjonowania tego rozwiązania w naszym kraju.

 

III. Jak ma wyglądać odkładanie środków pieniężnych w ramach Pracowniczych Planów Kapitałowych?

Przyszli emeryci będą odkładać środki pieniężne w ramach Pracowniczych Planów Kapitałowych w wysokości 2% wynagrodzenia brutto wraz z możliwością podwyższenia tej wpłaty o maksymalne kolejne 2%. Natomiast osoby najmniej zarabiające będą mogły wpłacać mniej, jednakże minimum 0,5% wynagrodzenia brutto. Do składek dokłada się również pracodawca, dopłacając 1,5% wynagrodzenia brutto pracownika wraz z możliwością podwyższenia tej wpłaty o maksymalnie kolejne 2,5%. Należy podkreślić również, że do składek dokłada się również rząd, który dopłacać będzie 250,00 złotych tytułem dopłaty powitalnej oraz co roku po 240,00 złotych tytułem dopłaty corocznej. Na marginesie warto jest również wskazać, że środki ulokowane w ramach PPK będą w fundusze cyklu życia, których idea polega na założeniu, że struktura aktywów w portfelu dostosowuje się do struktury wiekowej pracownika. Wyjaśniamy – im pracownik jest młodszy, tym więcej w jego portfelu jest akcji a mniej obligacji. Natomiast im pracownik jest starszy, tym więcej jest bezpiecznych obligacji a mniej ryzykownych lecz dających większe możliwości zysku akcji.

 

IV. Kiedy otrzymamy środki pieniężne z Pracowniczych Planów Kapitałowych?

Zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 1 ustawy - po ukończeniu 60 roku życia 25% środków zostanie wypłacona jednorazowo dla emeryta, natomiast pozostała część będzie przekazywana w ratach miesięcznych przez 10 kolejnych lat. Istnieje również możliwość wypłacenia całości zgromadzonych środków w ramach PPK po ukończeniu 60 roku życia, jednakże wiązać się to będzie z koniecznością zapłaty podatku od zysków kapitałowych, który wynosi 19%. Dodatkowo zwracamy uwagę na możliwość wybrania środków pieniężnych w każdym czasie, jednak wówczas zobowiązani jesteśmy do oddania dopłaty uzyskane od Państwa, 30% od składek pracodawcy oraz zapłacić podatek od zysków kapitałowych. Wcześniejsze wykorzystanie środków zgromadzonych w PPK bez utraty środków z dopłat jest możliwe w dwóch sytuacjach. Pierwsza z nich to zakup mieszkania / domu lub wystąpienie poważnej choroby pracownika, małżonka lub dziecka.

 

V. Jak będą funkcjonować Pracownicze Plany Kapitałowe w najbliższych latach?

W myśl etapowej implementacji proponowanych zmian - wprowadzenie PPK podzielone zostało na cztery etapy, które łącznie mają składać się na w pełni funkcjonujący model oszczędzania na emeryturę na wzór innych krajów Unii Europejskiej. Harmonogram wdrażania PPK:

  • Etap 1 – z datą 1 lipca 2019 r. przystąpią do niego duże firmy zatrudniające powyżej 250 pracowników.
  • Etap 2 – z datą 1 stycznia 2020 r. przystąpią do niego średnie firmy zatrudniającej od 50 do 249 pracowników.
  • Etap 3 – z datą 1 lipca 2020 r. przystąpią do niego małe firmy zatrudniające od 20 do 49 pracowników.
  • Etap 4 – z datą 1 stycznia 2021 r. przystąpią do niego firmy zatrudniające do 20 pracowników oraz sektor finansów publicznych.

W tym miejscu należy wskazać, że każdy pracodawca powinien zawrzeć umowę o prowadzenie PPK w terminie do 10-tego dnia miesiąca następującego po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym ustawa zacznie go obowiązywać zgodnie z powyższym harmonogramem. Natomiast sama umowa o zarządzanie PPK powinna zostać zawarta nie później niż 10 dni roboczych przed upływem powyższego terminu. Ustawodawca określił również wyjątki, które z firm nie będą zobowiązane do przystąpienia do PPK. Ustawa wskazuje na mikroprzedsiębiorców czyli firmy zatrudniające mniej niż 10 osób, przy założeniu, że wszyscy pracownicy złożą deklarację rezygnacji z wpłat na PPK oraz pracodawców, którzy w dniu objęcia go przepisami ustawy o PPK posiada już Pracowniczy Program Emerytalny ze składkami określonymi na poziomie minimum 3,5% oraz udziałem pracowniczym w wymiarze minimum 25%.

 

VI. Jak funkcjonują odpowiedniki Pracowniczych Planów Kapitałowych w innych krajach?

Jak wspominaliśmy na wstępie, wprowadzenie PPK w Polsce wiąże się z wieloma obawami przed wejściem w nowy system emerytalny. W tym miejscu należy wskazać, że zastosowany przez rząd system Pracowniczych Planów Kapitałowych oparty został na konstrukcjach dobrze znanych i sprawnie funkcjonujących w wielu krajach - głównie skandynawskich lecz nie należy odbierać tego jako reguły. Tytułem przykładu warto wskazać tu Nową Zelandię, Holandię, Irlandię, Niemcy, Turcję czy Wielką Brytanię, na której skupiliśmy szczególną uwagę, celem przybliżenia funkcjonowania odpowiednika PPK właśnie w tym kraju.

W Wielkiej Brytanii system ten jest wysoce rozbudowany i funkcjonuje od wielu lat. Składki odprowadzane są wyłącznie przez pracodawcę albo składka współfinansowana jest zarówno przez pracodawcę i pracownika. Tak samo jak planowane jest to w Polsce, w Wielkiej Brytanii obowiązuje zasada powszechności i dobrowolności, zatem każda osoba ma możliwość rezygnacji z zaproponowanej formy oszczędzania. Ciekawym rozwiązaniem (również częściowo przyjętym w naszym modelu oszczędzania) jest rezygnacja z uczestnictwa w programie oszczędzania, która ma charakter czasowy. Pracownik, który zrezygnował z oszczędzania, już po upływie trzech lat znów będzie zapisany do programu. I wtedy znów będzie musiał podjąć świadomą decyzję dotyczącą oszczędzania w programie na przyszłe lata. W tym miejscu przypomnijmy, że w Polsce taki ponowny zapis będzie obowiązywał co cztery lata. W Wielkiej Brytanii pracodawca dokłada 3%, a pracownik 5%, co w sumie daje 8%, które przechodzą do odpowiednika naszego PPK. Dużą różnicą jest tutaj fakt, że w Polsce dopłata finansowana jest przez Państwo, co w odniesieniu do obywateli Wielkiej Brytanii przekłada się na ulgi podatkowe dla płacących składki.

Pełne zestawienie funkcjonowania adekwatnych systemów oszczędzania emerytalnego w innych krajach wymaga poświęcenia dodatkowego artykułu, jednakże krótko scharakteryzowany system brytyjski, który zaprezentowaliśmy Państwu powyżej, powinien stanowić dobry obraz i przykład tego, jak mogą funkcjonować przemyślane rozwiązania rządowe w społeczeństwie, które powoli zwiększa swoją świadomość w odniesieniu do osobistych finansów w skali przyszłych lat.

Podobne systemy funkcjonują również w USA, Szwajcarii, Czechach, Słowacji oraz Kanadzie. Z nadzieją należy spoglądać w przyszłość, w której to od połowy 2019 r., przystąpimy do grona krajów, które mają swoje własne programy oszczędzania na emeryturę finansowane przez pracownika, pracodawcę oraz państwo.